Rozwój różnych rodzajów szkół, uniwersytety, szkolnictwo w Polsce

Szkoły katedralne, kolegiackie i parafialne

Początki szkół katedralnych i parafialnych sięgają już VI wieku. Pierwsze postanowienia w sprawie tworzenia szkół parafialnych wydał synod w Vaison (Francja) w 529 roku. W IX wieku szkolnictwem tym zaczęli się interesować papieże Eugeniusz II i Leon IV. Pierwszy z nich zarządził w 826 roku organizowanie szkół w siedzibach biskupów, a drugi nakazał w 853 roku tworzenie szkół przy każdym kościele parafialnym.

Wielkim impulsem do rzeczywistego rozwoju szkolnictwa katedralnego, kolegiackiego, parafialnego i zakonnego stały się dopiero uchwały soborów laterańskich: III z 1179 i IV z 1215 roku, zobowiązujące kapituły katedralne do wyznaczenia specjalnego beneficjum dla magistra, by nauczał za darmo niezamożnych studentów.

Na wzór szkół katedralnych powstawały szkoły przy kościołach kolegiackich. Jedne i drugie były początkowo przeznaczone dla wyższego duchowieństwa świeckiego. Do najsłynniejszych należała szkoła katedralna w Paryżu. Słynna była także podobna szkoła w Leodium (Liege). Od XII wieku szkoły katedralne i kolegiackie były już dostępne zarowno dla młodzieży duchownej, jak i świeckiej.

Natomiast istniejące już w czasach karolińskich szkolnictwo parafialne na szerszą skalę zaczęło się rozwijać dopiero w XIII wieku. Jego program był całkowicie podporządkowany potrzebom Kościoła. Zakres nauczania w dużym stopniu zależał od środowiska, w którym znajdowała się szkoła. W większych miastach zbliżał się do trivium, a nawet do quadrivium. Szkolnictwo to u schyłku wieków średnich było już powszechnie znane, co nie oznacza oczy wiście powszechności nauczania. Dodać należy, że duszpasterska i edukacyjna działalność zakonów nakładała się niejako na funkcje organizacji parafialnej.