Rola ojców i pierwszych doktorów Kościoła

****na greckim Wschodzie pierwszy doktor Kościoła Klemens Aleksandryjski (Tytus Flawiusz Klemens, ok. 150 - ok. 215) usilnie pracował nad połączeniem elementów hellenistycznych z chrześcijańskimi; w swoich dziełach: Napomnienie pogan, Pedagog oraz Kobierce (Stromateis) - położył podwaliny pod naukę chrześcijańską, otwartą na kulturę pogańską; we wspomnianym dziele Pedagog po raz pierwszy przedstawił Jezusa Chrystusa jako wychowawcę; idąc za Pawłem z Tarsu, podkreślał uniwersalność kultury chrześcijańskiej w przeciwieństwie do kultury żydowskiej, ograniczonej do narodu żydowskiego.

***** na Wschodzie, wykształcony w rodzinnej Cezarei Kapadockiej, Konstantynopolu i Atenach, Bazyli Wielki (ok. 329-379), który w Mowie do młodzieńców, jak mogą odnieść pożytek z czytania książek pogańskich dowodził, że ostrożne czytanie pogańskich pisarzy może być nawet bardzo pożyteczne; na poparcie tej tezy przywoływał przykłady z historii Żydów. Mojżesz, prorok i prawodawca narodu żydowskiego, był przecież uczniem pogańskich Egipcjan. Daniel zaś, uprowadzony do Babilonu uczył się tam „mądrości Chaldejczyków". W podobnym duchu wypowiadał się Grzegorz z Nazjansu (ok. 275-374), podczas gdy inny uczony chrześcijański - Jan Chryzostom (ok. 350-407) dążył do pewnego ograniczenia tradycji starożytności pogańskiej.

Zwolennicy syntezy kultury starożytnej i chrześcijańskiej, rozważając problemy szkolnictwa i wychowania, wyrażali pogląd, że należy przyjąć to wszystko z treści nauczania pogańskich szkół retorycznych, co wyraźnie nie sprzeciwia się Objawieniu.

Próbą godzenia starożytności z chrześcijaństwem była działalność Klemensa Aleksandryjskiego w Aleksandrii - na jej bazie została założona w początkach III w. przez neoplatonika Oryge nesa (185-254) pierwsza szkoła chrześcijańska.