Urbanistyka
Utopijni urbaniści XX w.
1. Przyczyną zrodzenia się wizji utopijnego miasta była chęć poprawy beznadziejnych warunków bytowych spowodowanych rewolucją przemysłową XVII i XVIII w. Jej autorami są wielcy utopiści: Saint-Simon, Robert Owen i Charles Fourier.
1. CHARLES FOURIER
– stworzył teorię pasaży
– miasto utopijne określone falansterem, podstawowa komórka zwana falangą liczącą 1600 osób zamieszkujących wielki zespół budynków(falanster)
– przestrzeń wewnętrzna i zewnętrzna przenika się
– oddzielne mieszkania + budynki użyteczności publicznej ustawione w formie kwadratu
– niepowodzenie w realizacji ( Algier, Francja)
2. ROBERT OWEN
– model miasta w kształcie zwartego czworoboku, w którym mieszkańcy mieszkaliby i pracowali w przemyśle oraz na roli, mając do dyspozycji konieczne instytucje społeczno- kulturalne
Zasady budowy obozu rzymskiego „Castrum Romanum" i jego rola w urbanizacji ziem dawnego Imperium Rzymskiego „Castrum Romanum"– warowny obóz rzymski, kwadratowy lub prostokątny, otoczony murem, wałem lub palisadą, z czterema bramami.
Zasady budowy miasta średniowiecznego
Zwykle przy lokalizacji wytyczano rynek i w miarę regularną sieć ulic przecinających się pod kątem prostym, przy których mieszkali różni rzemieślnicy, cechą charakterystyczną było to że na jednej ulicy urzędowali rzemieślnicy z tego samego zawodu. Wokół rynku zamieszkiwali mieszczanie najbardziej zamożni . Wraz przyjęciem wiary chrześcijańskiej pojawiały się kościoły. Olbrzymia większość lokacji miast w Polsce na prawie niemieckim odbywała się na obszarze lub w pobliżu już istniejących miast wczesnośredniowiecznych. Wraz z rozpoczęciem budowy z kamienia domy stały się murowane a z czasem piętrowe. Miasta w zależności od ich charakteru lokowano przy szlakach handlowych, lub w miejscach strategicznych w kontekście militarnym bądź gospodarczym. Miasta posiadały charakterystyczne prawa dotyczące lokacji i życia społecznego w jego obrębie, w Polsce- Prawo magdeburskie; Prawo średzkie; Prawo chełmińskie; Prawo poznańskie.
Później istotne stało się aby każde większe miasto posiadało uniwersytet a także bibliotekę.
Na kulturę i rozwój miasta miała największy wpływ ludność do niego przybywająca i ciągnąca wraz ze sobą modę (pochodzącą przede wszystkim z Włoch).
Miasta z czasem przestały spełniać funkcję warowną, stały się ośrodkami kultury , to w nich kwitli artyści, uczeni, filozofowie i inni o których teraz uczymy się w szkole.
W okresie renesansu w urbanistyce zrodziła się idea miasta idealnego zaprojektowanego od początku. Za ich podstawową wadę
uznaje się często występującą alternatywę: albo rozwój aglomeracji albo zachowanie "idealności". Renesansowe miasto projektowano na
planie idealnie symetrycznym, który nie ma wiele wspólnego ze strukturą kształtowaną przez bieżące potrzeby miejskiego życia. W centrum
znajdować się miał plac przy którym były najważniejsze budynki takie jak np. ratusz.Jego wszystkie budynki mają klasyczne elementy:
arkady oraz kolumnady.
• powinno leżeć nad rzeką aby zabezpieczyć transport towarów i odpowiednią higienę ludzi;
• ma być zbudowane na dwóch niezależnych od siebie poziomach: poziom niższy, który służy do obsługi wszelakiej działalności, zaś
poziom wyższy służy szlachcie i mieszczaństwu aby bez przeszkód mogli poruszać się po mieście;
• poniżej tych poziomów znajdują się kanały żeglowne dla ułatwienia komunikacji i transportu;
• szerokość ulic powinna stanowić co najmniej połowę wysokości przyległych pałaców;
• jego piękność powinna być symbolem funkcjonalności.
Pierwszy taki projekt na zlecenie Sforzów z Mediolanu wykonał w połowie XV w. florentyńczyk Filarete . Jest to pierwsza w
literaturze teoretycznej próba skonkretyzowania marzeń o zespole miejskim, zorganizowanym na regularnym gwiaździstym planie. Miasto o
nazwie Sforzinda niestety nie zostało nigdy zrealizowane.
Wenecjanie w końcu XVI w. wybudowali na takim planie miasto Palmanova, w prowincji Udine, ok. 30 km na płn.-wschód od Wenecji wg. projektu Scamozziego. W centrum jest sześciokątny plac z którego wychodzą gwieździście ulice. Całość jest perfekcyjna i
wręcz przypomina płatek śniegu. Miasto otaczają obwałowania w kształcie gwiazdy.
Projekt idealnego miasta Leonarda da Vinci
Pomysł wynikał ze skłonności artysty do utopijnych projektów. Powstał pod presją zarazy, której Leonardo był świadkiem w czasie pobytu w Mediolanie. W swoim zamyśle dążył do połączenia wymagań praktycznych i estetycznych.
Miasto miało być przestronne, o geometrycznych i futurystycznych kształtach. W założeniu miały się tam znajdować liczne place, loggie, tunele i kanały. Notatki Leonarda ukazują jego 2 poziomy: pełniący funkcje estetyczno-społeczne górny poziom dla pieszych i dolny
z bezpośrednim dostępem do sieci kanałów, przeznaczonych do transportu towarów i zwierząt, na magazyny, handel i mieszkania ludzi z niższych klas społecznych.