Psychologia

4. Dusza zmysłowa

Zwierzęta, oprócz funkcji duszy wegetatywnej mają jeszcze wrażenia, pożądania i ruch przestrzenny.

Tymi funkcjami kieruje kolejna zasada – dusza zmysłowa.

Najważniejszą wśród wymienionych jest funkcja doznawania wrażeń. Poprzednicy Arystotelesa uważali

wrażenia za zmiany jakościowe, doznania, modyfikacje, którym ulega podobne pod działaniem

podobnego, działania, które coś odbiera pod wpływem niepodobnego et caetera. Arystoteles szuka

klucza do zinterpretowania wrażeń w metafizycznej nauce o możności i akcie. Władze zmysłowe mają,

jego zdaniem, być w możności do odbierania wrażeń. Dopiero na skutek kontaktu z przedmiotem

zmysłowym ze zdolności przeradzają się one w coś, co aktualnie odbiera wrażenia. Zmysł ma

potencję (materię), by zostać uformowany (zaktualizowany) przez swój przedmiot. Akt dźwięku w

przedmiocie zmysłowym i akt dźwięku w organie zmysłowym (uchu) są tym samym. Te dwa

dźwięki różnią się materią (potencją) i istotą (jeden jest dźwięczeniem, drugi – słyszeniem). Wrażenie

zmysłowe jest upodobnieniem się do przedmiotu zmysłowego, ale takim, jakie ilustruje przykład wosku i

sygnetu, który się w nim odciska. Poznanie zmysłowe jest bierne.

Arystoteles wyróżnia pięć zmysłów i przyznaje każdemu z nich właściwe mu przedmioty zmysłowe

(wzrok – barwa, smak – smak, słuch – dźwięk, węch – zapach, dotyk – to, co ciepłe, zimne, wilgotne,

suche, miękkie, twarde), a także ośrodki przewodniczące, w których zmysły mogą funkcjonować (wodę,

powietrze). Wrażenie zmysłowe jest nieomylne tylko wtedy, gdy zmysł ujmuje przedmiot właściwy sobie.