Finanse publiczne
Przedmiotem nauki o finansach publicznych są zjawiska oraz procesy związane z postępowaniem o rozdysponowaniem pieniężnych środków publicznych, zapewniających funkcjonowanie sektora publicznego. W klasycznym ujęciu ograniczało się wyłącznie do gospodarowania środkami publicznymi zapominając o oddziaływaniu sektora publicznego na gospodarkę krajową. Finanse publiczne w dzisiejszym ujęciu zajmują się badanem przyczyn powstawania funduszy publicznych oraz różnorodne skutki jakie generuje wydatkowanie z nich środków.
Funkcje systemu finansów publicznych:
Finanse publiczne są narzędziem alokacji zasobów w gospodarce rynkowej skutkuje to dostarczaniem towarów i usług obywatelom. Wynika stąd że państwa ma zadania publiczne i społeczne, a ich realizacja jest konieczna ponieważ mechanizm rynkowy tego nie zrobi. Państwo chroni biedniejszych obywateli udostępniając im pewne usługi taniej natomiast jeżeli chodzi o przedsiębiorstwa (w wyniku działalności skażające środowisko) przeznacza środki na jej ochronę. Konsument chętnie płaci za dobro który sam spożytkuje lecz nie chce on zaspokajać potrzeb zbiorowych (mechanizm rynkowy tu nie działa)
Spełniając konstytucyjne funkcje (obrona narodowa, administracja itp.)państwo ponosi wydatki związane z alokacją dóbr publicznych i społecznych jednocześnie nie wytwarzając jako takich dochodów (źródłem finansowania muszą być podatki). Wynika stąd że redystrybucja dochodów musi następować w formie pieniężnej – najogólniej mówiąc przez system transferów dochodów między podmiotami a państwem. Np. podatki to transfer pieniądza o charakterze jednostronnym (od obywatela do państwa). W zależności od wielkości uzyskiwanych dochodów państwo pobiera od obywatela część tych dochodów wpływając na jego konsumpcję. Makroekonomiczny aspekt redystrybucji dochodów dotyczy zakresu redystrybucji PKB, ogólnej struktury dochodów i wydatków realizowanych przez władze publiczne.
Makrospołeczny aspekt redystrybucji dochodów to analizowanie skutków działalno..ci państwa dla różnych grup społecznych (wspieranie osób biednych czy w jakikolwiek sposób ułomnych).
Jedną z zasad dokonywania redystrybucji jest kryterium efektywności sformułowane przez V. Pareto (wyobrażenie utopijne). Wg niego efektywność jest osiągana wtedy, gdy sytuacja danej osoby nie powoduje pogarszania sytuacji innych osób. Warunkiem koniecznym do realizacji tej koncepcji jest, aby krańcowa stopa substytucji dwóch towarów nabywanych przez każdą osobą odpowiadała krańcowej stopie transformacji czynników wytwórczych dla dobra A i B.
Inną zasadą jaką powinno kierować się państwo przy redystrybucji dochodów może być sprawiedliwość. Zasada tutaj jest prosta: im lepiej zarabiasz (lepiej ci się powodzi) tym większe podatki musisz płacić. Jest to logiczne i skutkuje zróżnicowaniem w wielkości opodatkowania. Zasada ta jest uzasadniona jeżeli wynika z ułomności mechanizmu rynkowego czy innych dysfunkcji lecz nie działa w momencie gdy osoba uzyskująca niższe dochody robi to specjalnie (np. nie chcąc podejmować wysiłku w pracy). Oczywisty jest konflikt pomiędzy tymi dwiema zasadami. Pierwsza zasada sprzyja aktywności gospodarczej i lepszemu wykorzystaniu posiadanych zasobów pogłębiając istniejące różnice dochodów. Natomiast druga łagodzi istniejące zróżnicowanie lecz osłabia bodźce rozwojowe
Nadrzędną zasadą tej funkcji jest realizacja celu państwa . które za pomocą umiejętnego posługiwania się instrumentami alokacji zasobów i redystrybucji dochodów łagodziło wahania cyklu koniunkturalnego.
W funkcjonowaniu gospodarki rynkowej podstawowe znaczenie odgrywa popyt indywidualny i popyt łączny. Zależnie od wielkości popytu gospodarka może być albo w rozkwicie albo w depresji.
Nie oznacza to że trzeba dążyć do maksymalizacji popytu przez cały czas tak by nie dopuścić do recesji (patrz USA jak to się u nich skończyło) tylko by maksymalnie „spłaszczyć" sinusoidę cyklicznych wzrostów i spadków gospodarczych.
Stabilizacyjne oddziaływania finansów publicznych mogą być realizowane przez wykorzystanie:
. Podatków- umożliwiających sfinansowanie procesów alokacji dóbr. Stabilizacyjna funkcja tego instrumentu polega na tym, że w okresie wzrostu gospodarczego progresja podatkowa hamują nadmierną aktywność wahań ograniczając tym samym amplitudę wahań cyklu koniunkturalnego. Natomiast w momencie gdy aktywność gospodarcza spada dochody „spadają do niższych progów podatkowych" co zmniejsza wielkość obciążeń i zachęca do inwestowania. Sposoby wykorzystania podatków
o W formie automatycznych stabilizatorów
o Dyskrecjonalne