Gospodarka rynkowa

Główne siły napędowe postępu gospodarczego to wzrost wydajności pracy, pełniejsze wykorzystanie zasobów, postęp techniczny i organizacyjny, wzrost kwalifikacji itp.. Ważną dźwignią postępu gospodarczego jest specjalizacja, konkurencja i współpraca oraz wymiana międzynarodowa. Hamulcami postępu gospodarczego są wszelkie czynniki, które opóźniają działanie sił napędowych rozwoju. Pierwszorzędne znaczenie dla rozwoju gospodarczego ma system gospodarczy, który może sprzyjać rozwojowi gospodarczemu lub go hamować. Odziedziczona struktura gospodarki, przestarzała technika i organizacja, niskie kwalifikacje i słabe motywacje pracowników, niewłaściwa polityka gospodarcza i niesprawne instytucje mogą również ciążyć nad zdolnością kraju do przezwyciężenia opóźnień w rozwoju gospodarczym.

Gospodarka wymienna

Gospodarka wymienna pozwala rozluźnić wynikające z rzadkości ograniczenie występujące w gospodarce naturalnej. Wymiana pozwala z jednej strony zamienić dobra i usługi, które cenimy mniej na te, które mają dla nas większą użyteczność. Z strony drugiej handel stymuluje specjalizowanie się poszczególnych jednostek, co prowadzi do zwiększenia skali gospodarowania oraz korzystania z wynikających stąd korzyści skali.

Transakcje w gospodarce

Gospodarka rynkowa opiera się na transakcjach. Mogą one polegać na:

1) udzielaniu podmiotom gospodarczym przez banki komercyjne średnio- i długoterminowych kredytów i gromadzeniu w tym celu depozytów bankowych oraz pozyskiwaniu środków w transakcjach międzybankowych. Potwierdzeniem i gwarancją tego typu transakcji jest weksel bankowy oraz obciążenie hipoteki (w obrocie międzybankowym - skrypt dłużny);

2) transakcjach kupna-sprzedaży rożnego rodzaju długoterminowych papierów wartościowych, dokonywanych na rynku papierów wartościowych stanowiącym podstawową, integralną część rynku kapitałowego. Popyt na kapitał długoterminowy reprezentują na rynku kapitałowym przedsiębiorstwa, państwo, instytucje samorządowe i banki. Natomiast podaż - gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa, fundusze emerytalne, towarzystwa ubezpieczeniowe, fundusze inwestycyjne i banki. Rynek kapitałowy jest ściśle powiązany z rynkiem kredytowym.

Rynek papierów wartościowych

Rynek papierów wartościowych, część rynku kapitałowego obejmuje wyłącznie transakcje długoterminowymi papierami wartościowymi (takimi jak: akcje, obligacje, opcje, jednostki uczestnictwa w funduszach powierniczych), a także innymi, specyficznymi dla danego kraju dopuszczonymi przez właściwy organ (w Polsce - Komisję Papierów Wartościowych) do obrotu na tym rynku.

Rynek papierów wartościowych składa się z dwóch powiązanych wzajemnie segmentów: rynku pierwotnego, na którym dokonuje się emisji papierów wartościowych oraz rynku wtórnego, na którym dokonuje się transakcji kupna-sprzedaży wcześniej wyemitowanych papierów. Wtórny rynek kapitałowy może mieć charakter zinstytucjonalizowany (zorganizowany) lub niezinstytucjonalizowany (niezorganizowany, wolny). W pierwszym przypadku obrót papierami wartościowymi odbywa się wyłącznie na giełdzie papierów wartościowych. W drugim możliwe są transakcje pozagiełdowe - bezpośrednie lub przy udziale biur maklerskich (wymaga to jednak emisji papierów wartościowych w formie materialnej).

Rynek pracy

Rynek pracy to jeden z rynków czynników wytwórczych, na którym przedmiotem wymiany są usługi świadczone przez siłę roboczą - czyli praca. Rynek pracy w znaczeniu ogólnym składa się z pojedynczych rynków pracy, które dotyczą siły roboczej o określonych kwalifikacjach. Na każdym z tych rynków czynnikiem równoważącym popyt i podaż pracy jest płaca równowagi, której poziom jest zróżnicowany.

Popyt na pracę ze strony pracodawców uzależniony jest w krótkim okresie (przy braku możliwości zmiany techniki i technologii) od relacji pomiędzy płacą równowagi a krańcową produktywnością pracy. Przedsiębiorcy opłaca się zwiększać zatrudnienie dopóki dodatkowy przychód jaki osiągnie z zatrudnienia kolejnego pracownika, będzie większy niż koszt jego zatrudnienia. W długim okresie czynnikiem określającym popyt na pracę jest relacja pomiędzy płacą a ceną kapitału. Praca i kapitał w pewnym zakresie zastępują się w procesie produkcji - relatywne podrożenie pracy (np. wzrost płac przy niezmiennych cenach kapitału) może skłonić przedsiębiorcę do zastosowania nowej technologii oszczędzającej pracę, co spowoduje zmniejszenie jego popytu na pracę.