Historia filozofii

Umysł jest autorem dwóch działań – aktywności, którą kieruje ku sobie samemu oraz

aktywności, która wychodzi poza jego granice. Druga aktywność jest konsekwencją

pierwszej. To jednak jeszcze nie wystarcza – trzeba, by wytwór działania wywodzącego się

z Umysłu zwrócił się, by kontemplować tenże Umysł. Dusza, jako efekt działania Umysłu,

jest tym wobec Umysłu, czym materia jest wobec formy. Zwracając się ku Umysłowi, Dusza

przez Umysł ogląda Dobro (czyli Jedno), otrzymuje formę dobra i wchodzi w posiadanie

Dobra. To stanowi jej najgłębszy fundament.

· Dusza jest obrazem i odwzorowaniem Umysłu. Podobnie jak Umysł kontempluje Jedno, tak

Dusza kontempluje Umysł. Istotną cechą Umysłu jest myślenie – stąd się bierze jego dwoistość

(myślenie jest nieodłącznie powiązane z bytem). Myśli i dusza, przynajmniej w takiej mierze, w

jakiej kontempluje zasadę, która ją zrodziła. Ale jej istota nie polega na myśleniu, a na

tworzeniu i udzielaniu życia wszystkim innym istniejącym rzeczom (tzn. rzeczom

zmysłowym), na ich porządkowaniu i na kierowaniu nimi. W konsekwencji jest ona nie

tylko zasadą ruchu, ale i samym ruchem.

· Dusza jest rzeczywistością, która graniczy z tym, co zmysłowe, jest przyczyną wytwarzającą to,

co zmysłowe. Jej natura nie jest jednak mieszaniną tego, co cielesne i co niecielesne. Zdarza

się jej nabywać pewnych cech cielesnych, ale nie w taki sposób, w jaki przysługują te cechy

temu, co cielesne. Przysługuje jej cecha jedności i wielości, zajmuje położenie pośrednie.

· W sferze Umysłu i Bytu nie ma hierarchii, natomiast w sferze Duszy pojawia się

hierarchiczna wielość. Wydaje się, że Plotyn rozważa następujące rodzaje dusz:

- Duszę najwyższą , rozważaną jako czysta hipostaza świata inteligibilnego, ściśle związana

z Umysłem, od którego pochodzi i poza relacjami ze światem zmysłowym;

- duszę całość i – duszę wszechświata zmysłowego, która nim kieruje, wchodząc w ściśle

określoną relację ze światem zmysłowym (ale nie schodząc do tego, co cielesne)

- poszczególne dusze , które nie stwarzają, a tylko ożywiają poszczególne ciała;

Dusze w rozumieniu drugim i trzecim wywodzą się z pierwszej Duszy. Mają tę samą co ona

naturę, ale różnią się stopniem zbliżenia do ciał., stopniem kontemplacji.

· Plotyn w bardzo oryginalny sposób łączy z pojęciem psyche pojęcia physis i logos. Działanie

duszy idzie w dwóch przeciwstawnych sobie kierunkach (ku kontemplacji umysłu i ku światu

zmysłowemu). Spośród trzech dusz, tą, która w sensie ścisłym wytwarza świat zmysłowy, jest

dusza świata. To ją więc charakteryzuje owo podwójne działanie w największym stopniu.

Aspekt, dzięki któremu wytwarza ona świat fizyczny, jej dolna krawędź, to physis – natura.

Physis jest u Plotyna logosem – formą rozumną, która wytwarza inny logos (inną formę

rozumną). Natura jest logosem, który dostarcza form materii zmysłowej. Tworzy, kontemplując.